Τίποτα δεν μπορεί να αντισταθεί στο Λόγο και στην Εμπειρία.

Εκπληκτική εργασία της Πηνελόπης Παπαδημητρίου πάνω στις απόψεις του Freud για τον ψυχισμό, τον πολιτισμό και τα θρησκευτικά δόγματα.

Το 1ο κεφάλαιο για τον ψυχισμό ίσως είναι δύσκολο για τους μη ειδικούς, αλλά τα παρακάτω είναι πιο βατά και συνοψίζουν πολύ σωστά τις απόψεις του Σίγκμουντ Φρόυντ που τις βρίσκουμε στα βιβλία του όπως το «Τοτέμ και Ταμπού» και «Πολιτισμός Πηγή Δυστυχίας».

Αποσπάσματα από την εργασία:

Για τον πολιτισμό ως πηγή δυστυχίας:

«Όλες αυτές οι μεταφυσικές‘’τρέλες’’ και τα ερωτήματα με την αξία της ύπαρξης μπορούν να θεωρηθούν πρώτα συμπτώματα καθορισμένων σωμάτων. Ο Freud δεν επιζητούσε νέα είδωλα, θεωρούσε πως πρέπει να γκρεμίζονται γιατί εξαιτίας τους παραχαράχθηκε σε μεγάλο βαθμό η αληθοφάνεια της πραγματικότητας, εμφανίζοντας ως πραγματικό έναν φαινομενικό κόσμο.Το ψεύδος του ιδανικού είναι η κατάρα της πραγματικότητας με αποτέλεσμα τα άτομα να προσκυνούν αξίες που είναι αντίθετες απόεκείνες που εξασφαλίζουν την πρόοδο, την ευτυχία και την πραγματική άνθιση.»

Για τις πρωτόγονες φυλές (τοτέμ, ταμπού):

«Η φυσική επιθετικότητα οδηγεί στην έμφυτη ανταγωνιστικότητα. Ακόμα και αν οι οικονομικές ανισότητες εξαλειφθούν υπάρχει μια πτυχή της ανταγωνιστικότητας, η ισχυρότερη όλων. Είναι ο ανταγωνισμός ανάμεσαστα αρσενικά για την κατάκτηση των γυναικών.
Ο Freud θεωρεί πως η παραπάνω σχέση έχει τις ρίζες της στην τοτεμική εποχή. Οι γιοί σκότωσαν τον αρχηγό πατέρα, καθώς ήθελαν να έχουν όπως και ο πατέρας τους, όλες τις γυναίκες για τον εαυτό τους. Αφού, αρχικά ικανοποίησαν το μίσος και την επιθυμία για ταύτιση, ακολούθησε το συναίσθημα της καταπιεσμένης αγάπης, που στη συνέχεια μετατράπηκε σε ενοχή με τη μορφή της μεταμέλειας. Έτσι εξαιτίας του αισθήματος ενοχής, εκ των υστέρων, αποκήρυξαν την πράξη τους και δημιούργησαν το υποκατάστατο του πατέρα, το τοτέμ. Κανείς δεν μπορούσε να σκοτώσει το τοτέμ και για το λόγο αυτό απαρνήθηκαν τα οφέλη της πράξης τους.Αυτή είναι η κομβική στιγμή όπου δημιουργήθηκαν τα δύο βασικά ταμπούτου τοτεμισμού: η προστασία του ζώου-τοτέμ και η απαγόρευση της αιμομιξίας. Με τα δύο αυτά ταμπού αρχίζει, για τον Freud η εποχή της ηθικότητας.»

Για την ψυχολογία της μάζας:

«Το άτομο σκέφτεται, αισθάνεται και ενεργεί εντελώς διαφορετικά όταν εντάσσεται σε ένα ανθρώπινο πλήθος, καθώς αποκτά τις ιδιότητες μιας ψυχολογικής μάζας. Τι είναι όμως μάζα; Υπάρχουν πολλά διαφορετικά είδη μαζών, μάζες φευγαλέες και μάζες ιδιαίτερα ανθεκτικές στο χρόνο,φυσικές μάζες και τεχνητές, πρωτόγονες και υπεροργανωμένες’ μάζες με οδηγό και μάζες χωρίς. Ο Freud επιλέγει για την έρευνά του τις διαρκείς,υπεροργανωμένες, τεχνητές μάζες με χαρακτηριστικότερο παράδειγματέτοιου συνδυασμού την εκκλησία.
Το άτομο μέσα σε μια μάζα, οδηγείται συχνά σε μια ριζική αλλαγή της ψυχικής του δραστηριότητας, ενώ
παρατηρείται αύξηση της συναισθηματικότητας και αναστολή της διανοητικής επίδοσης του. Υπάρχει μια μεταδοτικότητα μέσα στη μάζα και είναι αυτή η επιρροή της, που εξαναγκάζει το άτομο να υπακούει σε μια απομιμητική τάση. Η μάζα διακρίνεται για μια ιδιαίτερη δεκτικότητα στην υποβολή, καθώς η υποβολή είναι δομικό χαρακτηριστικό την ανθρώπινης ψυχικής ζωής. Οι σχέσεις αγάπης αποτελούν την ουσία της μαζικής ψυχής.»

Για την θρησκεία (το μέλλον μιας αυταπάτης):

«Γιατί όμως οι άνθρωποι έχουν την ανάγκη να πιστεύουν στην ψευδαίσθηση της ύπαρξης του θεού; Για το Freud οι άνθρωποι επιχειρούν να διασφαλίσουν την ευτυχία τους με αυτό τον τρόπο και νααποφύγουν τον πόνο με την «ψευδαισθητική αναδιαμόρφωση της πραγματικότητας».Θεωρούν πως η θεία πρόνοια είναι αυτή που τους θωρακίζει έναντι της συντριπτικής υπεροχής της φύσης, από τους κινδύνους της μοίρας και των προβλημάτων μέσα στην κοινωνία. Ο δρόμος προς τον θεό οδηγεί στην τελειοποίηση της ανθρώπινης ουσίας,ενώ ο θάνατος δεν είναι τίποτα παραπάνω από ένα εξελεγκτικό στάδιο.
Σύμφωνα με τα παραπάνω οι θρησκείες και τα δόγματα για το Freud δεν είναι προϊόντα της εμπειρικής γνώσης, ούτε αποτελούν πορίσματα σκέψης, αλλά είναι αυταπάτες που εκπληρώνουν τις παλαιότερες και ισχυρότερες επίκτητες επιθυμίες των ανθρώπων. Την αυταπάτη αυτή όμως δεν την αναγνωρίζει κανείς καθώς είναι δέσμιος της. Τα θρησκευτικά δόγματα αποτελούν δηλώσεις της εσωτερικής ή της εξωτερικής πραγματικότητας παρουσιάζοντας ένα σύνολο κανόνων και θεϊκών νόμων, οι οποίοι δεν χρήζουν απόδειξης, απαιτούν όμως πίστη.
Για τον Freud, λοιπόν, οι αλήθειες των θρησκευτικών δογμάτων είναι καλυμμένες και παραμορφωμένες με τέτοιο τρόπο ώστε να απομακρύνονται τα άτομα από την πραγματικότητα.»

Για την επιστήμη:

«Όμως, θα μπορούσε ο άνθρωπος να επιζήσει χωρίς τη θρησκεία; Για τον Freud, μπορεί να επιτευχθεί αυτό. Αρκεί ο άνθρωπος να μάθει να στηρίζεται στις δυνάμεις του και να τις χρησιμοποιεί σωστά. Εξάλλου, ο άνθρωπος είχε και έχει τα μέσα για να το πετύχει, αφού η εξέλιξη της επιστήμης τον είχε βοηθήσει να συνειδητοποιήσει τη δύναμη του και να την αυξήσει.«Γιατί η επιστήμη δεν είναι αυταπάτη. Θα ήταν όμως αυταπάτη να πιστεύαμε ότι θα μπορούσαμε να πάρουμε από αλλού (π.χ. από τη θρησκεία) ότι δεν μπορεί να μας δώσει».»

Για την επικράτηση της επιστήμης μέσω παιδείας:

«Πως μπορεί να γίνει η μετάβαση σε μια κοινωνία της επιστήμης; Για το Freud η λύση βρίσκεται στην αλλαγή του τρόπου εκπαίδευσης των παιδιών.Καθώς τα θρησκευτικά δόγματα επιβραδύνουν τη σεξουαλική ανάπτυξη και οδηγούν σε διανοητική αδυναμία όσους αποδέχονται χωρίς κριτική τους παραλογισμούς της. Ελπίζει πως οι γενιές που θα ακολουθήσουν δεν θα έχουν δεχτεί στην παιδική ηλικία την επίδραση της θρησκείας και θα καταφέρουν να θέσουν τα πρωτεία της λογικής πάνω από την ορμική ζωή. Παράλληλα οι αλλαγές στην επιστήμη θα σημαίνουν, συνεχείς ανακαλύψεις, αναθεωρήσεις, θα οδηγήσουν στην πρόοδο και στην εξέλιξη.»

Ατάκα κι επιτόπου

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s